Hee lieve lezers!
Zodra ik dit boek dicht had geslagen, voelde ik me ongeveer hetzelfde zoals de auteur zich voelde voordat ze begon met het schrijven van dit verhaal. Hoe ga ik dit ooit op papier zetten? Ik heb al honderden recensies geschreven, maar bij sommige boeken blijft het lastig. Niet omdat je de kritiek goed wil verwoorden, maar juist omdat je goed wil overbrengen waarom het boek je zo heeft geraakt. Dankzij uitgeverij Luitingh Sijthoff ontving ik een recensie-exemplaar en hieronder zal ik mijn mening en gevoelens onder woorden proberen te brengen.
- Titel: Noem geen namen
- Auteur: Astrid Sy
- Uitgeverij: Luitingh Sijthoff
- Gelezen van 9 mei tot en met 12 mei 2021
- Soundtrack: /
Twee jonge vrouwen komen elkaar tegen wanneer de oorlog uitbreekt en zij samen strijden om Joodse kinderen te redden. De Joodse Rosie werkt met hart en ziel in een kinderdagopvang in Amsterdam. Kaat komt uit een rijke familie en studeert rechten in Amsterdam.
Rosie komt voor het blok te staan. Blijft ze bij haar ouders? Of blijft ze dag en nacht werkzaam in de crèche om de kinderen daar te helpen?
Kaat komt in aanraking met het Utrechts Kindercomité die zich inzetten om Joodse kinderen weg te smokkelen. Daar leert ze Josephine kennen. De drie jonge vrouwen komen regelmatig met elkaar in aanraking terwijl zij vechten voor wat ze denken dat juist is. Maar er volgt hen een lange en gevaarlijke weg in de nog maar net gestarte oorlog.
Het verhaal begint voordat de oorlog echt van start is gegaan. De auteur neemt de lezer mee in de verschillende levens van Kaat en Rosie. Zo leer je per hoofdstuk deze jonge vrouwen steeds wat beter kennen. Eerst in hun veilige en bekende omgeving, maar hun wereld wordt steeds groter en gevaarlijker. De eerste hoofdstukken dienen meer als een lange introductie, want naarmate de Duisters hun intrede doen en de dreiging stijgt, neemt de spanning in het verhaal ook toe. Het afwisselend perspectief tussen de twee vrouwen is in het begin niet zo zeer verwarrend, maar als lezer moet je wel goed bij de les blijven. Zo komen er veel namen in voor van familie, vrienden en collega’s. Veel Hollandse namen en ook achternamen. Het verhaal wordt hierdoor binnen een paar hoofdstukken ineens een stuk uitgebreider.
Hoe meer hoofdstukken er volgen, hoe duidelijker het wordt waar het verhaal naar toe werkt. Er komen nog steeds enkele personages bij, wat voor sommige lezers misschien wat veel kan zijn. Maar in de tussentijd loopt de spanning op. De verschillen tussen Joodse en niet-Joodse mensen wordt steeds groter en de manier waarop de auteur elementen als de Jodenster en het Hakenkruis in het verhaal heeft verworven, laat je echt voelen hoe vernederend en aangrijpend het voor hen zal zijn geweest. Toch wordt er niet al te lang stil gestaan bij die veranderingen. Al snel ligt de focus van het verhaal op het redden en smokkelen van de jonge kinderen. En daar begint het verhaal dan ook écht.
Het klinkt namelijk makkelijker dan het daadwerkelijk is geweest. Er kwam een hoop administratie bij kijken, zoals vervalsingen en het aanpassen van de lijsten binnen de crèche. Hoewel al deze details wel benoemd worden, ligt de nadruk vooral op het weg krijgen van de kinderen en ze onderbrengen bij andere families. Het hart dat Rosie heeft voor de kinderen is mooi verwerkt in het verhaal en ook Kaats doorzettingsvermogen komt goed naar voren. Telkens wanneer Rosie een kind ziet vertrekken zonder dat het hebben kunnen redden, emotioneert haar. En Kaat gaat komt haar angst onder ogen en strijdt voor de vrijheid van de kinderen.
Naast deze gebeurtenissen, heeft de auteur ook nog enkele andere persoonlijke elementen in het verhaal toegevoegd, vooral bij Rosie en Kaat. Zo kom je als lezer niet alleen te weten dat zij voor de kinderen hebben gestreden. Hun persoonlijke leven wordt ook in het verhaal opgenomen. Zo komen familie, vriendschap en verliefdheid ook aan bod. Deze thema’s maken het verhaal hier en daar net wat luchtiger, tot de Duister de overhand nemen en alle Joden worden overbracht. Vanaf dat moment gaat het voor de personages steeds meer bergafwaarts.
De auteur heeft niet alle details in het verhaal opgenomen en maakt in de tweede helft ook meer gebruik van tijdsprongen. Enkele aangrijpende, emotionele en heftige gebeurtenissen komen wel aan bod, om de urgentie van de wereldoorlog goed voelbaar te maken. Maar door de tijdsprongen blijft de focus op het redden van de kinderen liggen. Als lezer ben je natuurlijk erg nieuwsgierig naar hoe het afloopt met het studentencorps en het Utrechts Kindercomité en daarom heeft de auteur voor een samenvattend eind gekozen. Zo vinden er nog enkele herenigingen plaats, maar ook momenten van groot verdriet.
Een prachtige en aangrijpende roman met zowel waarheden als fictieve onderdelen over het redden van Joodse kinderen in de Tweede Wereldoorlog. Door de ogen van twee krachtige personages geeft zij weer hoe het leven van enkele jonge vrouwen geweest kon zijn.
Beoordeling:
~ Minca
Een gedachte over “Noem geen namen – Astrid Sy”